{"id":1725,"date":"2021-02-17T20:48:30","date_gmt":"2021-02-17T20:48:30","guid":{"rendered":"https:\/\/dentalnews.az\/?p=1725"},"modified":"2021-02-25T19:51:45","modified_gmt":"2021-02-25T19:51:45","slug":"vitamin-d-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/2021\/02\/17\/vitamin-d-arasdirma\/","title":{"rendered":"Vitamin D &#8211; ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-medium-font-size\"><em>B\u0259d\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcn D vitamininin<\/em> d\u0259y\u0259ri \u00e7ox y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bilm\u0259z. Bu m\u00fch\u00fcm biokimy\u0259vi prosesl\u0259ri:<\/p>\n\n\n\n<p>kalsium v\u0259 fosforun h\u0259zm olmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir, bu minerallar\u0131 q\u0259bul etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcm\u00fck toxumas\u0131n\u0131n, di\u015fl\u0259rin v\u0259 d\u0131rnaqlar\u0131n h\u00fcceyr\u0259l\u0259rini &#8220;a\u00e7\u0131r&#8221; ;<br>qan \u015f\u0259k\u0259r s\u0259viyy\u0259si normalla\u015fd\u0131r\u0131r;<br>madd\u0259l\u0259r m\u00fcbadil\u0259sini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir;<br>qan\u0131 t\u0259mizl\u0259y\u0259n monositl\u0259ri sintez edir;<br>bir s\u0131ra hormonlar\u0131n sintezini stimulla\u015fd\u0131r\u0131r;<br>neurons aras\u0131nda impulslar\u0131n \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r;<br>embrionun inki\u015faf\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<br>D vitamininin d\u00fczg\u00fcn istehlak\u0131 vaxt\u0131 s\u00fcm\u00fckl\u0259r v\u0259 \u0259z\u0259l\u0259l\u0259r b\u0259rkidilir, qan\u0131n t\u0259rkibi yax\u015f\u0131la\u015f\u0131r, sa\u00e7lar\u0131n v\u0259 d\u0259rinin qurulu\u011fu yox olur, onkologiyan\u0131n v\u0259 \u015f\u0259k\u0259rli diabetin yaranmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 riski azal\u0131r, immuniteti art\u0131r\u0131r, i\u015fl\u0259m\u0259k qabiliyy\u0259ti, diqq\u0259tin konsentrasiyas\u0131, qalxanab\u0259nz\u0259r v\u0259zinin v\u0259 \u00fcr\u0259yin i\u015fi qaydaya sal\u0131n\u0131r, arterial t\u0259zyiq t\u0259nziml\u0259nir.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Vitamin D n\u00f6vl\u0259ri<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Vitamin D, v\u0259 ya kalsiferol, \u2013 bioloji aktiv madd\u0259l\u0259r qrupu \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi ad\u0131-ya\u011f h\u0259ll vitamin D1, D2, D3, D4, D5, D6.<\/p>\n\n\n\n<p>erqokalsiferol (D2 vitamini) v\u0259<br>xolekalsiferol (vitamin D3).<br>Ergokalsiferol xaricd\u0259n b\u0259d\u0259n\u0259 daxil olur-bitki qidalar\u0131 (\u015fir\u0259l\u0259r, tax\u0131l, g\u00f6b\u0259l\u0259k) il\u0259 birlikd\u0259.<br>Amma xolekalsiferol ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi radiasiyan\u0131n t\u0259siri alt\u0131nda orqanizmin \u00f6z\u00fc t\u0259r\u0259find\u0259n sintez olunur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onu &#8220;t\u0259bii&#8221; vitamin adland\u0131r\u0131rlar. Bundan ba\u015fqa, o, heyvan m\u0259n\u015f\u0259li qidada \u2013 piyli sortlar\u0131n, sar\u0131l\u0131qlar\u0131n, k\u0259r\u0259 ya\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 s.bal\u0131qlar\u0131nda elmi ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6r\u0259 saxlan\u0131l\u0131r, D3 insan\u0131n h\u0259yat f\u0259aliyy\u0259tind\u0259, t\u0259xmin\u0259n, 30% f\u0259al i\u015ftirak edir, dem\u0259li, kalsiferolun m\u0259hz bu n\u00f6v\u00fc x\u00fcsusil\u0259 faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em>D vitamini \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Vitamin D \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 Rusiyada \u00e7ox \u00fcmumi bir problemdir. Ax\u0131 \u0259razimizin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131nm\u0131\u015f insolation zonas\u0131na daxildir. Bundan ba\u015fqa, D vitamini yaln\u0131z o halda orqanizm t\u0259r\u0259find\u0259n sintez edilir ki, g\u00fcn\u0259\u015f \u015f\u00fcalar\u0131 d\u0259riy\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n bucaqda daxil olur, hans\u0131 ki, 11-d\u0259n 14 saata q\u0259d\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Bu vaxt u\u015faqlarda nahar v\u0259 ya yuxu il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r v\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u0259r i\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. D vitamininin s\u0259viyy\u0259sini a\u015fa\u011f\u0131 salan amill\u0259r aras\u0131nda yayda g\u00fcnd\u0259n qoruyucu vasit\u0259l\u0259rd\u0259n daimi istifad\u0259ni v\u0259 siqaret \u00e7\u0259km\u0259 v\u0259 h\u0259dd\u0259n art\u0131q alkoqol q\u0259bulu kimi z\u0259r\u0259rli v\u0259rdi\u015fl\u0259ri d\u0259 adland\u0131rmaq olar. Rusiyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif regionlar\u0131nda apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131na \u00e7atmam\u0131\u015f rusiyal\u0131 u\u015faqlar aras\u0131nda D vitamini \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, t\u0259xmin\u0259n, 24% t\u0259\u015fkil edir, onun \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 is\u0259 42% t\u0259\u015fkil edir. V\u0259 x\u00fcsusil\u0259 k\u0259skin hipovitaminoz ilin q\u0131\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u2013 noyabr ay\u0131n\u0131n sonundan mart ay\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lin\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259likl\u0259, 2 \/ 3-d\u0259n \u00e7ox u\u015faq vitamin D-nin \u0259lav\u0259 q\u0259buluna ehtiyac duyur.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Yetkinl\u0259rd\u0259 simptomlar<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>D vitamini \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 klinik v\u0259 laboratoriya ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 a\u015fkar ed\u0259 bil\u0259rsiniz. V\u0259 h\u0259kim\u0259 getm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn vaxt oldu\u011funu bir siqnal, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 simptomlar olmal\u0131d\u0131r: xroniki yor\u011funluq, q\u0131c\u0131qlanma, \u0259s\u0259bilik, kafedra probleml\u0259ri, yuxu poz\u011funlu\u011fu, kariyes, g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259ti azal\u0131b, s\u00fcm\u00fck k\u00fctl\u0259sinin itirilm\u0259si v\u0259 s\u00fcm\u00fck k\u00f6vr\u0259kliyi, s\u00fcm\u00fck v\u0259 oynaqlarda a\u011fr\u0131lar, oksipital b\u00f6lg\u0259nin y\u00fcks\u0259k t\u0259rl\u0259m\u0259 qabiliyy\u0259ti, spazm\u0131, \u0259z\u0259l\u0259 a\u011fr\u0131lar\u0131 \u00e7\u0259kir, quruluq, d\u0259rinin soyulmas\u0131, alopesiya, i\u015ftahan\u0131n pisl\u0259\u015fm\u0259si, anoreksiya, kilolu, tez-tez t\u0259n\u0259ff\u00fcs yollar\u0131n\u0131n infeksiyalar\u0131. G\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz kimi, bu siyah\u0131dan simptomlar spesifik deyil. V\u0259 onlar\u0131n \u0259sas\u0131nda d\u0259qiq diaqnoz qoymaq \u00e7\u0259tindir. Buna g\u00f6r\u0259, avitaminoz kalsiferoldan \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259n\u0259nl\u0259r 25-hidroksivitamin D (25 (O) D) \u00fc\u00e7\u00fcn analiz ke\u00e7m\u0259lidirl\u0259r. Sizin g\u00f6st\u0259rici 30-100 ng\/ml s\u0131ra daxil olduqda-narahat ehtiyac yoxdur. 20-30 ng\/ml-d\u0259n az olan g\u00f6st\u0259rici D vitamini \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 10 ng\/ml-d\u0259n az bir \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131q olaraq diaqnoz qoyulur v\u0259 bu halda d\u0259rhal t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir.<\/p>\n\n\n\n<p><em>U\u015faqlarda semptomlar<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Kalsiferol embrionun inki\u015faf\u0131nda v\u0259 anadang\u0259lm\u0259 toxunulmazl\u0131\u011f\u0131n formala\u015fmas\u0131nda i\u015ftirak edir, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu vitamin u\u015faqlar\u0131 h\u0259l\u0259 do\u011fulmadan \u0259vv\u0259l, intrauterin d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 almal\u0131d\u0131rlar. U\u015faql\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, u\u015fa\u011f\u0131n skeleti, di\u015fl\u0259ri v\u0259 \u0259z\u0259l\u0259 korpusu aktiv \u015f\u0259kild\u0259 formala\u015fd\u0131qda, D vitamininin adekvat s\u0259viyy\u0259si \u00e7ox vacibdir. Simptomlar\u0131 aras\u0131nda u\u015faqlar bu vitamin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 adland\u0131rmaq olar: artan a\u011fartma, h\u0259y\u0259can v\u0259 yuxu pozuqlu\u011fu; art\u0131m gecikm\u0259; fontanelin ba\u011flanmas\u0131n\u0131n l\u0259ngim\u0259si; kilo; x\u00fcsusil\u0259 yuxu zaman\u0131 bol t\u0259rl\u0259m\u0259; raxit, s\u00fcm\u00fck sistemind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r (\u0259yri ayaqlar, ba\u015f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fcn artmas\u0131).<\/p>\n\n\n\n<p><em>Risk qruplar\u0131<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Qaraciy\u0259r, b\u00f6yr\u0259k v\u0259 ba\u011f\u0131rsaq x\u0259st\u0259likl\u0259ri olan x\u0259st\u0259l\u0259r. Vitamin D qaraciy\u0259r v\u0259 b\u00f6yr\u0259kl\u0259rd\u0259 aktivl\u0259\u015fdirilir, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu orqanlar\u0131n x\u0259st\u0259likl\u0259ri olan insanlarda proses pozulur. Qaragil\u0259 d\u0259ri sahibl\u0259ri. Qaragil\u0259 v\u0259 ya qaralm\u0131\u015f d\u0259rid\u0259 melaninin b\u00f6y\u00fck miqdar\u0131 onu UB-\u015f\u00fcalardan m\u00fcdafi\u0259 edir ki, bu da sintez edil\u0259n xolekalsiferolun h\u0259cmini azald\u0131r. Hamil\u0259 v\u0259 bak\u0131m qad\u0131nlar. Embrionun formala\u015fan skeleti b\u00f6y\u00fck miqdarda kalsium v\u0259 kalsiferol t\u0259l\u0259b edir-onlar\u0131 anan\u0131n orqanizmind\u0259n al\u0131r. Laktasiya zaman\u0131 h\u0259m\u00e7inin orqanizmd\u0259n kalsiumun yuyulmas\u0131 ba\u015f verir, buna g\u00f6r\u0259 hem\u015fireli analara, bir qayda olaraq, D vitamini \u00e7atm\u0131r v\u0259 onlara vitamin kompleksl\u0259ri q\u0259bul etm\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 olunur. 60 ya\u015fdan sonra insanlar. Ya\u015fla ya\u011f\u0131n ba\u011f\u0131rsaqlarla sorulmas\u0131 pisl\u0259\u015fir, bu da ya\u011fda h\u0259ll olunan D vitamininin udulmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Kilolu. Ya\u011fda h\u0259ll olunan vitamin olan kalsiferol piy toxumas\u0131nda \u0259riyir v\u0259 bir s\u0131ra biokimy\u0259vi prosesl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259y\u0259 macal tapm\u0131r. Bel\u0259 ki, \u015fi\u015fman insanlar\u0131n vitamin D ehtiyac y\u00fcks\u0259kdir. \u015eimal b\u00f6lg\u0259l\u0259rinin sakinl\u0259ri praktiki olaraq G\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n m\u0259hrumdur, buna g\u00f6r\u0259 D vitamini ehtiyat\u0131n\u0131 yaln\u0131z qida, p\u0259hriz \u0259lav\u0259l\u0259ri v\u0259 d\u0259rmanlar vasit\u0259sil\u0259 doldura bil\u0259rl\u0259r. Vejetaryen. Bu asanl\u0131qla onlar\u0131n diyetind\u0259 D vitamini olan heyvan m\u0259n\u015f\u0259li qida olmamas\u0131 il\u0259 izah olunur. Vitamin D overabundance Kalsiferol hipervitaminozu-geni\u015flikl\u0259rimizd\u0259 daha nadir bir fenomen. Kalsiferolun doyma s\u0259b\u0259bi tez-tez vitaminl\u0259rl\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q ehtiras olur. Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259 hipervitaminoz ba\u015f verir, y\u0259ni hidroksivitamin D g\u00f6st\u0259ricisi 100 ng\/ml-d\u0259n \u00e7ox oldu\u011fu bir v\u0259ziyy\u0259tdir. Kalsium duzlar\u0131 \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259, daxili orqanlarda, d\u0259rid\u0259 y\u0131\u011f\u0131lma\u011fa ba\u015flay\u0131r ki, bu da onlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 v\u0259 i\u015fin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Hipervitaminoz g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tinin pisl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259, b\u00f6yr\u0259k \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 da\u015flar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olur. B\u0259zi g\u0259nc analar\u0131n vitaminl\u0259rl\u0259 maraqlanmas\u0131 u\u015fa\u011f\u0131n orqanizmind\u0259 kalsiferolun bollu\u011funa g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, u\u015faq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rman m\u00fcalic\u0259si v\u0259 se\u00e7ilm\u0259si pediatr t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259yin olunmal\u0131d\u0131r. Bu, yenido\u011fan\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, el\u0259c\u0259 d\u0259 yerl\u0259\u015fdiyi b\u0259sl\u0259nm\u0259 n\u00f6v\u00fcn\u00fc n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259g\u0259r siz k\u00f6rp\u0259ni s\u00fcd qar\u0131\u015f\u0131qlar\u0131yla yedirirsinizs\u0259, onda D vitamini art\u0131q onlar\u0131n t\u0259rkibin\u0259 laz\u0131ml\u0131 h\u0259cmd\u0259 daxil olur, dem\u0259li, onun \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n profilaktikas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn preparatlar t\u0259tbiq etm\u0259k laz\u0131m deyil. Ana s\u00fcd\u00fc is\u0259, x\u00fcsusil\u0259 q\u0131\u015fda, bu vitamin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r miqdarda ola bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>U\u015faqlar v\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u0259r art\u0131q calsiferol \u0259lam\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda: yuxusuzluq; tez-tez i\u015f\u0259m\u0259, ishal v\u0259 qusma. Bundan \u0259lav\u0259, u\u015faqlarda vitamin D \u00e7oxlu\u011fu dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rin simptomlar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r .B\u0259z\u0259n D vitamini alerjisi il\u0259 s\u0259hv sal\u0131l\u0131r. \u018fslind\u0259 bu, qaraciy\u0259ri pozan v\u0259 allergik olanlara b\u0259nz\u0259r reaksiyalara s\u0259b\u0259b olan h\u0259ddind\u0259n art\u0131q dozad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>D vitamini s\u0259viyy\u0259sini art\u0131rmaq olar?<\/p>\n\n\n\n<p>Kalsiferolun orqanizmd\u0259 t\u0259rkibini art\u0131rmaq g\u00fcn\u0259\u015f vannalar\u0131 v\u0259 ya UB-lampalar\u0131 say\u0259sind\u0259, h\u0259m\u00e7inin D vitamini il\u0259 z\u0259ngin qidan\u0131n v\u0259 ya bioloji aktiv qida \u0259lav\u0259l\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 olar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0259d\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcn D vitamininin d\u0259y\u0259ri \u00e7ox y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bilm\u0259z. Bu m\u00fch\u00fcm biokimy\u0259vi prosesl\u0259ri: kalsium v\u0259 fosforun h\u0259zm olmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir, bu minerallar\u0131 q\u0259bul etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcm\u00fck toxumas\u0131n\u0131n, di\u015fl\u0259rin v\u0259 d\u0131rnaqlar\u0131n &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1727,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[11,28,30],"tags":[42,39,41],"class_list":["post-1725","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirmalar","category-dishlerinsaglamligi","category-faydali-melumatlar","tag-dissaglamligi","tag-vitamind","tag-vitaminlr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1725","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1725"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1725\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1754,"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1725\/revisions\/1754"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1727"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1725"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1725"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dentalnews.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1725"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}